Emeklemenin faydaları: kas, kalça ve denge gelişimine nasıl katkı sağlar?

Emeklemenin faydaları hem bedende hem zihinde görülür. Emekleyen bebek kolunu, omzunu, gövdesini, kalçasını ve bacağını birlikte çalıştırır. Kendi başına gezmeye başlayınca çevresini yeni bir gözle tanır ve yüksek yerlerden çekinmeyi öğrenir. Yine de emekleme şart değildir: bazı bebekler hiç emeklemeden yürür.

Emeklemenin faydaları nelerdir?

ABD’de bir hastanede çalışan bir çocuk fizyoterapisti var. Ona göre emekleme, bütün bedeni çalıştıran bir egzersizdir. Eller, kollar, omuzlar, gövde, kalça ve bacaklar güçlenir. Bu güç, ileride yürümek ve koşmak için gerekir.

Aynı uzman bir şeye daha dikkat çekiyor. Eller ve dizler üstünde emeklemek, eldeki küçük kasları da güçlendirir. Bu kaslar yıllar sonra kalem tutmak ya da düğme iliklemek için gerekir. Bebek oyuncağa uzanırken eliyle gözünü birlikte kullanmayı da öğrenir.

Faydaların hepsi aynı güçte kanıta dayanmıyor. Hangisinin neye dayandığını şu tabloda gösterdik:

Fayda	Ne olur?	Neye dayanıyor?
Beden gücü	Kol, omuz, gövde, kalça ve bacak çalışır	Uzman görüşü
El becerisi	El kasları güçlenir, el ile göz birlikte çalışır	Uzman görüşü
Yüksekten çekinme	Bebek kenardan ve basamaktan uzak durmayı öğrenir	Deneylerle gösterildi
Saklananı bulma	Saklanan oyuncağı daha iyi arar	Bağ var, ama neden olduğu belli değil
Ayak gelişimi	Bilinmiyor	Ölçen bir araştırma bulamadık

Emekleme kalça, gövde ve dengeye nasıl katkı sağlar?

Bebek eller ve dizler üstüne kalkınca yükünü dört noktaya dağıtır. Gövdesini düz tutması, kalçasını dizlerinin üstünde dengede tutması gerekir. Sonra bir elini kaldırıp öne atar ve bu sırada üç noktada durur. Uzmanın saydığı gövde ve kalça gücü, işte bu küçük denge anlarında çalışır.

Her hareket bir sonrakini hazırlıyor gibi görünür. ABD’de 28 bebeği ilk emekleme denemesinden yürüyene kadar izleyen bir araştırma var. Bu bebeklerden önce karın üstü sürünenler, sonra eller ve dizler üstünde daha hızlı ve rahat emekledi. Hiç sürünmeden doğrudan emeklemeye geçen bebekler de vardı, yani sıra herkeste aynı değildi.

Siz ne yapın? Bebeğiniz karın üstü sürünüyorsa onu zorlamayın, çünkü sürünmek de onu bir sonraki adıma hazırlar.

Emeklemenin ayağa bir faydası var mı?

Bunu ölçen bir araştırma bulamadık. Birçok bebek emeklerken ayak parmağını yere dayar, bazıları ise ayağının üstünü yerde sürür. Bazı bebekler de dizlerini kaldırıp eller ve ayaklar üstünde yürür, buna ayı emeklemesi denir. Bunun ayağın kaslarına ya da kavsine ne kattığı bilinmiyor.

Bildiğimiz bir şey var: Emekleyen bebek çoğu zaman yere bakar. Bir çalışmada yürüyen ve emekleyen bebeklerin başına küçük bir kamera takıldı. Emekleyen bebeğin gördüğü alan daha çok yerden oluşuyordu. Odayı görmek için başını kaldırıyor ya da oturuyordu. Yani bu dönemde bebeğin dünyası, büyük ölçüde üstünde gezdiği zemindir.

Biz barefoot bakışından bu yüzden zemine çok önem veriyoruz. Evde temiz, güvenli ve kaymayan bir zeminde bebeğin ayakları açık kalsın. Yalınayak kalmanın bebeğe neler kattığını ayrı bir yazıda kanıtlarıyla anlattık. Ev serinse ayakları çorapla sıcak tutun. Evde çıplak ayak mı çorap mı sorusu için de bir karar tablomuz var.

Bu dönemde bebeğin ayağı hâlâ düz görünür. Bu genelde olağandır ve bebeğin ayağı neden düz görünür, ayrıca anlattık.

Emekleme zihne ne katar?

Bebek kendi başına gezmeye başlayınca dünyayı farklı yaşar. Bu konudaki çalışmaları bir araya getiren bir derleme, birkaç önemli değişimi sıralıyor.

Yüksekten çekinmeyi öğrenir. Derlemeye göre bebekler emeklemeye başladıktan 2–4 hafta sonra yüksek kenarlardan kaçınmaya başlar. Henüz emeklemeyen bebeklere küçük, bebeğin kendi yönettiği bir araba verilen deneyler de yapılmış. Bu arabayla gezmeyi öğrenen bebeklerin kalbi, yüksek bir kenarın önünde emekleyen bebeklerde olduğu gibi hızlandı. Yani bu değişimi, bebeğin kendi başına gezmesi getiriyor gibi.

Saklanan şeyi daha iyi arar. Bir oyunda oyuncak bebeğin gözü önünde bir yerden başka bir yere saklandı. Dokuz haftadan uzun süredir emekleyerek ya da başka bir yolla gezen bebeklerin yaklaşık dörtte üçü onu doğru yerde aradı. Henüz gezemeyen bebeklerde bu oran 8’de 1 kadardı. Yazarlar burada bir bağ gördüklerini, ama neden ile sonucu henüz kanıtlamadıklarını açıkça yazıyor.

İlginç bir ayrıntı daha var. Derlemeye göre karın üstü sürünen bebekler bu oyunda henüz gezemeyen bebekler gibi davrandı. Yazarların düşüncesi şu: Sürünen bebek bütün dikkatini öne gitmeye veriyor ve çevresine bakmaya pek fırsat bulamıyor.

Siz ne yapın? İlk haftalarda bebeğiniz kenardan korkmaz. Merdivenin altına ve üstüne sağlam bir kapı koyun. Yerdeki bozuk para, düğme pil ve balon parçası gibi küçük şeyleri toplayın. ABD’deki çocuk doktorları birliği bunları özellikle tehlikeli sayıyor.

Bebeğim emeklemezse ne olur?

Çoğu zaman bir sorun yoktur. ABD’deki çocuk doktorları birliğine göre bazı bebekler hiç emeklemez. Popo üstü kayarak ya da karın üstü sürünerek ilerler, bazıları da doğrudan tutunup yürümeye geçer. Birliğe göre önemli olan, bebeğin bedeninin iki yanını ve her kolunu, her bacağını eşit kullanmasıdır. Çevresini keşfetmesi ve yürümeden önce güçlenmesi de önemlidir.

Bir de eski bir inanış var: “Emeklemeyen çocuk okumada zorlanır.” Aynı birliğin bir gelişim uzmanına göre bunun bilimsel bir dayanağı yok. Bu fikir 60 yılı aşkın süre önce ortaya atıldı ve sonra yapılan çalışmalarla çürütüldü. Ama yanlış bilgi hâlâ dolaşıyor.

Siz ne yapın? Bebeği emeklemeye zorlamayın. Onun yerine yerde bol zaman geçirsin, siz de nasıl hareket ettiğini izleyin.

Emeklemeye nasıl yardım edebilirsiniz?

Uzmanın önerdikleri basit:

• Her gün karın üstü zaman. Bu, emekleme için gereken boyun, omuz ve gövde gücünü hazırlar. Uzmanın ölçüsü, bebeğin her ayı için günde yaklaşık 10 dakika.
• Oyuncağı biraz uzağa koyun. Bebek uzanıp almasın, ama gidip alsın.
• Yere inin. Bebeğin hizasında oynayın, size doğru gelsin.
• Ana kucağı, salıncak ve kanguruda geçen süreyi azaltın. Bebek oralarda hareket edemez.

Birlik ayrıca minderlerden ve kutulardan küçük engeller kurmayı öneriyor. Ama bebeği yalnız bırakmayın, çünkü iki yastık arasına düşerse kendi başına çıkamaz.

Bebeği sık sık ayakta tutmak emeklemenin yerini tutmaz. Bebek yerde ne kadar serbest kalırsa, bedenini o kadar çok kendi keşfeder.

Ne zaman çocuk doktorunuza danışmalı?

Bebekler farklı aylarda emekler. Uzmana göre 7 ayda emekleyen de, 11 ayda emekleyen de olağandır. Ama şu durumlarda bebeği çocuk doktoruna gösterin:

• Bedeninin bir yanını, bir kolunu ya da bacağını daha az kullanıyor.
• Hareket etmeye, etrafı keşfetmeye hiç ilgi göstermiyor.
• Hareket ederken çok kaskatı ya da çok gevşek görünüyor.
• Bacaklarının üstüne hiç yük vermiyor.
• Dönme, kollarıyla doğrulma ve oturma gibi işleri de yapmıyor.

ABD’deki çocuk doktorları birliği 9. ay kontrolünde bir gelişim taraması öneriyor. İçinize sinmeyen bir şey varsa bu kontrolü beklemeden de sorun.