Çıplak ayak bebeği üşütür mü? Soğuk ayaklar ve ev sıcaklığı

Çıplak ayak bebeği üşütür mü? Tek başına hasta etmez, çünkü soğuk algınlığını virüsler yapar. Bebeğin ayağının ele soğuk gelmesi de çoğu zaman normaldir. Bebek üşüyor mu diye bakmak için ayağına değil, göğsüne ya da ensesine dokunun.

Çıplak ayak bebeği üşütür mü?

“Ayaktan üşütür” sözünü çoğumuz annemizden, babaannemizden duyduk. Bu kaygı anlaşılır, ama nezlenin asıl nedeni soğuk değil, virüslerdir. ABD’nin halk sağlığı kurumu CDC’ye göre 200’den fazla virüs nezle yapabilir. Bu virüsler çoğu zaman hasta birinin öksürüp aksırmasıyla yayılır. Virüslü bir yere dokunup sonra ele, buruna ya da göze değmek de bulaşmaya yol açar.

Peki ayağın üşümesinin hiç etkisi yok mu? Bunu deneyen bir araştırma var ve sonucu ilginç. Galler’de 180 sağlıklı gönüllüden 90’ının ayağı soğutuldu, diğer 90’ınınki soğutulmadı. Sonraki 4–5 günde ayağı soğutulan grupta 13 kişi, öbür grupta 5 kişi nezle olduğunu söyledi.

Bu sonucu doğru okumak önemli:

• Araştırma bebeklerle değil, nezlesini kendi anlatan gönüllülerle yapıldı.
• Yazarlar, eski çalışmaların “soğuk, virüs kapmayı kolay yapar” diye bir sonuç bulmadığını da yazıyor.
• Bu nezlenin gerçekten bir mikroptan olup olmadığını anlamak için yeni araştırma gerektiğini söylüyorlar.

Yani soğuk virüsü yaratmaz. Bu tek çalışma, soğuğun nezleyi bir ölçüde tetikleyebileceğini akla getiriyor ama kesin bir şey söylemiyor. Bebek için asıl ölçü, ayağın değil bütün bedenin sıcak olmasıdır.

Sık duyulan sözleri ve kaynakların cevabını yan yana koyduk:

Sık duyulan söz	Kaynaklar ne diyor?
Soğuk yere basan bebek hasta olur	Nezleyi virüsler yapar ve virüs başkasından bulaşır
Ayağı soğuksa bebek üşüyordur	El ve ayak genelde serindir; göğse ve enseye bakın
Hasta bebeği sıkı sarmak iyi gelir	Fazla sarmayın; her zamanki kadar giydirin
Morarmış ayak her zaman tehlikeli	Serinde ya da banyodan sonra olabilir ve geçer; derinin genel olarak mavi ya da gri olması acildir

Bebeğin ayakları soğuk, normal mi?

Çoğu zaman normaldir. Lullaby Trust, bebeklerin güvenli uykusu üzerine çalışan bir İngiliz kuruluşu. Kuruluş bunu açıkça söylüyor: Bebeğin eli ve ayağı genelde gövdesinden daha serindir ve bu normaldir.

Yeni doğan bebekte el ve ayaklar biraz mor da görünebilir. ABD’de bir üniversite hastanesinin sağlık sayfasına göre çoğu bebekte, doğumdan sonraki ilk saatlerde el ve ayaklar morumsudur. Bunun nedeni, kanın önce beyin, akciğer ve böbrek gibi önemli organlara gitmesidir. Aynı sayfaya göre bu morluk sonra da bebek üşüyünce, örneğin banyodan sonra, yeniden çıkar ve kendi kendine geçer.

Siz ne yapın? Ayağı soğuk diye bebeği hemen kat kat giydirmeyin, önce göğsüne ya da ensesine dokunun.

Bebeğin üşüdüğü nasıl anlaşılır?

Lullaby Trust’a göre bebeğin ısısını göğsüne ya da ensesine dokunarak kontrol edin. ABD’deki çocuk doktorları birliği de fazla ısınmanın belirtilerini sayıyor: terleme, sıcak bir göğüs ya da kızarmış bir cilt.

Bu ikisini bir araya koyunca şöyle bir yol çıkıyor. Son satır hariç, bu tablo kaynakların kontrol yolundan bizim çıkardığımız genel bir yoldur:

Göğüs ve ense	Bebek nasıl?	Ne yapın?
Ilık	Rahat, oyununda	Böyle kalsın
Serin	Rahat ya da huzursuz	Bir ince kat ya da çorap ekleyin
Sıcak, terli	Cildi kızarmış	Bir kat çıkarın
Soğuk	Gevşek, çok sessiz, emmiyor	Hemen 112’yi arayın

Son satır İngiliz sağlık servisi NHS’den. NHS’ye göre vücut ısısı çok düşen bebeğin teni ele soğuk gelir. Bebek gevşek, çok sessiz ve uykulu olur ve beslenmek istemez, yani bu durum acildir. Evde, ılık bir odada yalınayak oynayan bebekte beklenen bir durum değildir.

Evde yalınayak kalmak için ev kaç derece olmalı?

Lullaby Trust bebeğin uyuduğu oda için 16–20 °C öneriyor, ama gündüz için ayrı bir rakam veren bir kurum bulamadık. ABD’deki çocuk doktorları birliğinin ölçüsü ise rakam değil, giysi: Bebeğe, aynı odada sizin giydiğiniz kadar giysi ve bir kat fazlası yeter.

Unutmayın, fazla ısınmak da bir risktir. Lullaby Trust’a göre fazla ısınan bebeklerde ani bebek ölümü riski artar. Bu yüzden iki kurum da evde bebeğe bere takmamayı öneriyor.

Bizim önerimiz şu: Siz evde ince bir kıyafetle rahatsanız ve bebeğin göğsü ılıksa, yerde oynayan bebeğin ayakları açık kalabilir. Ev serinse ya da zemin soğuksa çorap giydirin. Bu karar için evde çıplak ayak mı çorap mı yazımızda bir tablo var.

Biz yalınayak döneme önem veriyoruz, ama bu “her koşulda ayaklar açık” demek değil. Yalınayak kalmanın bebeğe kattıklarını en iyi, ılık ve güvenli bir evde görürsünüz.

Ateşi olan bebeğin ayakları neden soğuk olabilir?

Ateşli bir bebeğin göğsü sıcakken el ve ayakları soğuk olabilir, bu yüzden iki şeye dikkat edin.

Bebeği fazla sarmayın. NHS’ye göre ateşi olan çocuğu çok fazla giysi ya da yorganla örtmeyin. Onu soyup ıslak bezle silerek soğutmaya da çalışmayın, çünkü NHS’ye göre ateş, vücudun mikroba karşı olağan bir cevabıdır. Lullaby Trust da hasta bebeği her zamankinden fazla sarmayın diyor.

Her zamankinden soğuk el ve ayağı ciddiye alın. NHS, ateşle birlikte “olağan dışı soğuk el ve ayakları” hemen acil yardım isteme nedenleri arasında sayıyor. Yani ateşli bebeğin buz gibi ayaklarını çorapla örtüp geçmeyin, bebeğin genel hâline bakın.

NHS’ye göre 38 °C ve üstü yüksek ateştir. Ateşi ölçmek için dereceyi koltuk altının en üstüne koyun ve kolu hafifçe kapatıp gövdeye bastırın.

Ne zaman doktora ya da acile gitmeli?

Bu tabloyu NHS’nin listelerinden derledik:

Durum	Ne yapın?
3 aydan küçük bebekte 38 °C ya da üstü ateş	Doktora hemen ulaşın
3–6 aylık bebekte 39 °C ya da üstü ateş	Doktora hemen ulaşın
Ateş 5 gün ya da daha uzun sürüyor	Doktora hemen ulaşın
Bezi az ıslanıyor, gözleri çökük, ağlarken gözyaşı yok	Doktora hemen ulaşın
Ateşle birlikte el ve ayaklar her zamankinden çok soğuk	112’yi arayın
Deri mavi, gri, soluk ya da alaca	112’yi arayın
Nefes almakta zorlanıyor, inliyor ya da göğsünün altı içe çöküyor	112’yi arayın
Uyandırmak zor, çok uykulu ya da susmadan ağlıyor	112’yi arayın
Ense sert ya da bardakla bastırınca solmayan döküntü var	112’yi arayın

Bunların dışında, bebeğin ısısıyla ilgili içinize sinmeyen bir şey varsa çocuk doktorunuza danışın.