Bebeği ayakta tutmak bacaklarını çarpık yapar mı?

Bebeği ayakta tutmak zararlı mı? Kısa cevap: hayır. Baktığımız çocuk sağlığı kaynakları, bebeği kucakta ayakta tutmayı çarpık bacağın nedeni olarak göstermiyor. Bebeklerin bacakları doğuştan hafif yay gibi, yani O şeklindedir. Nedeni anne karnındaki sıkışık duruştur ve çoğu çocukta bacaklar 3–4 yaşa kadar kendiliğinden düzelir. Yine de en iyisi, bebeği uzun süre ayakta tutmak yerine yerde serbest bırakmaktır.

Bebeği ayakta tutmak zararlı mı?

“Erken bastırma, bacakları eğrilir” sözünü belki siz de duydunuz. Bu kaygıyı anlıyoruz, çünkü bebeğin bacakları gerçekten biraz eğri görünür, ama nedeni ayakta tutmak değil.

Sidney’deki çocuk hastaneleri, bebekteki O bacağın anne karnındaki duruştan geldiğini söylüyor. ABD’deki Colorado çocuk hastanesi de aynı şeyi söylüyor ve buna kasların gevşek olmasını ekliyor. Bu kaynakların hiçbiri, bebeği tutarak ayakta durdurmayı O bacağın nedeni olarak saymıyor.

Bebeğin ayağını yere değdirmek, büyümenin doğal bir parçasıdır. ABD’deki çocuk doktorları birliğine göre 4–7 aylık bir bebeği ayakları yere değecek gibi tutunca parmaklarını kıvırabilir. Zemini ayağıyla okşayabilir, “yürüme” hareketi yapabilir ya da zıplayabilir.

Siz ne yapın? Bebeğiniz bundan hoşlanıyorsa, kısa bir oyun olarak onu tutup ayaklarını yere değdirin. Bunun bacağa zarar verdiğini söyleyen bir kaynağa rastlamadık, ama istemiyorsa zorlamayın.

Bebeklerde bacaklar neden O şeklinde görünür?

Chicago’daki bir çocuk hastanesine göre ilk 12 ayda bacakların dışa doğru kavisli olması normaldir ve bacaklar yıllar içinde kendi kendine düzelir. Kaynaklar bunun için birbirine yakın yaşlar veriyor:

Yaş	Bacaklar genelde nasıldır?
0–12 ay	Hafif O şeklinde. Bu normaldir.
15–18 ay civarı	Eğrilik azalmaya başlar.
Yaklaşık 2 yaş	Birçok çocukta hafif eğrilik hâlâ görülebilir.
3–4 yaş	O görünüm çoğunlukla düzelir. Bazı çocuklarda bacaklar bu kez X şeklini alır.
7–10 yaş	Bacaklar genelde düzleşmiştir.

Bu yaşlar bir takvim değil, genel bir yoldur ve her çocuk kendi hızında ilerler.

Bir şey daha bilmenizi isteriz: Normal O bacak için özel bir şey yapmanız gerekmez. Çocuk doktorları birliğine göre atel, özel ayakkabı ya da egzersiz nadiren işe yarar. Hatta çocuğun hareketine engel olabilir ve boşuna kaygı yaratabilir. Sidney’deki çocuk hastaneleri de atel ve özel ayakkabının bu eğriliği düzeltmeye yardım etmediğini söylüyor.

Erken yürümek ya da kilo bacakları etkiler mi?

Nadir de olsa bazı sorunlar bacakta eğrilik yapabilir ve çocuk doktorları birliği bunlar arasında raşitizmi ve Blount hastalığını sayıyor.

Blount hastalığı, kaval kemiğinin üst ucundaki büyüme bölgesinde olan bir sorundur. Bu konudaki bir derlemeye göre fazla kiloyla bağı güçlü biçimde gösterilmiş. Erken yürümenin de buna yol açtığı düşünülmüş, ama derlemeye göre bunun için güçlü bir kanıt yok. Bu hastalığı olan 110 çocuğa bakan bir çalışmada, çocuklar ortalama 13 aylıkken, yani olağan bir yaşta yürümüş. Ayrıca bebeği kucakta kısa süre ayakta tutmak, erken yürümekle aynı şey değildir.

Raşitizm, çocuğun yeterince kalsiyum, fosfor ya da D vitamini almamasından olan bir kemik hastalığıdır ve bacaklarda eğriliğe yol açabilir. ABD’deki ortopedi birliği bunu böyle anlatıyor. Türkiye’de Sağlık Bakanlığı, 2005’ten bu yana 1 yaşından küçük bebeklere ücretsiz D vitamini desteği veriyor. Bebeğiniz bu desteği alıyor mu, aile hekiminize sorun.

Bebeği ayakta tutmak kalçaya zarar verir mi?

Bu soru da çok soruluyor. Kalça çıkığı üzerine çalışan bir ABD kurumu, bebeklerde bilinen risk etkenlerini şöyle sıralıyor:

• Ailede kalça çıkığı olması
• Bebeğin anne karnında makadı aşağıda durması
• Kız bebek olmak
• Ayakta sabit bir şekil bozukluğu ya da boyun eğriliği olması
• İlk aylarda bebeği bacakları dümdüz uzatılmış biçimde kundaklamak

Bu listede bebeği ayakta tutmak yer almıyor.

Kalça konusunda kaygınız varsa, bebeğin kontrolünde çocuk doktoruna sorun.

O zaman bebeğimi ayakta tutabilir miyim?

Evet, ama ölçülü ve oyun gibi. Biz barefoot ve serbest hareket bakışından yanayız. Bebeğin kendi hazır olduğu anı beklemek, onu bir duruşa sokmaktan daha değerli.

Şunları yapabilirsiniz:

• Yerde serbest bırakın. Güvenli bir zeminde dönsün, emeklesin. Çocuk doktorları birliğine göre 8–12 aylık bebek, fırsat buldukça tutunarak kendisi ayağa kalkar.
• Çıplak ayak tercih edin. Ayakları yere değince bebek parmaklarını kıvırıp zemini hisseder. Evde güvenli bir zeminde bunun için ayakkabıya gerek yok.
• İnmeyi öğretin. Ayağa kalkan bebek bazen geri inemez ve ağlar. Aynı birlik, dizlerini bükerek yavaşça inmeyi ona göstermenizi öneriyor.
• Tutunduğu eşyaya bakın. Tutunarak yürürken dayandığı eşyanın sivri köşesi olmasın ve eşya devrilmesin.
• Yürüteç kullanmayın. Çocuk doktorları birliği bunu kesin bir dille istiyor. Yürüteç devrilebilir, merdivenden düşme riskini artırır ve yürümeyi de hızlandırmaz.

Ne zaman çocuk doktorunuza danışmalı?

Bacaklardaki hafif eğrilik çoğu zaman normaldir. Ama şu durumlardan birini görürseniz bebeğinizi çocuk doktorunuza götürün. Bu işaretleri yazıdaki kaynaklardan derledik:

• Eğrilik çok belirgin
• Yalnızca bir bacak eğri ya da biri ötekinden çok farklı
• Eğrilik 2 yaşından sonra artıyor
• Çocuk 3 yaşına geldi ama eğrilik düzelmedi
• Topallıyor ya da bacağı ağrıyor gibi
• Boyu yaşıtlarına göre çok kısa
• 9 aylık oldu ama desteksiz oturamıyor
• Kollarını ya da bacaklarını eşit kullanmıyor

ABD’nin halk sağlığı kurumu CDC de bir şey hatırlatıyor. Çocuğunuz beklenen bir işi yapmıyorsa ya da önce yaptığı bir işi artık yapamıyorsa beklemeyin. Başka bir kaygınız varsa da doktorunuzla konuşun.

Bu işaretler bir tanı değildir, yalnızca bir uzmanın bakmasının iyi olacağını gösterir. İçinize sinmeyen bir durum olursa sormaktan çekinmeyin.