Taban kalınlığı ve esneklik: barefoot bebek ayakkabısı nasıl test edilir?

Bebek ayakkabısı taban esnekliğini evde test etmek için bir cetvel, bir mutfak terazisi ve iki eliniz yeter. Tabanın nereden büküldüğüne ve ne kadar burulduğuna bakar, kalınlığını ölçer ve ayakkabıyı tartarsınız. Bilimle kanıtlanmış tek bir “doğru” ölçü yok, bu yüzden amaç bir sayıyı tutturmak değil, elinizdeki çiftleri bilerek kıyaslamak. Aşağıda her testi adım adım anlatıyoruz.

Bebek ayakkabısı taban esnekliği için kesin bir ölçü var mı?

Kısa cevap: Hayır, ama bunu baştan bilirseniz sonuçlara daha rahat bakarsınız.

• Yeni bir inceleme, çocuk ayakkabısı için verilen önerileri taradı: Baktığı 14 araştırma ve rehberden 13’ü esnek ayakkabı öneriyor. Ama çoğu “esnek”in ne demek olduğunu söylemiyor ve yazarlara göre önerilerin çoğu deneyden değil, uzman görüşünden geliyor.
• Küçük çocuklarda ayakkabı esnekliği üzerine yapılan çalışmaları toplayan başka bir inceleme, bir türü ötekine tercih ettirecek kanıt bulamadı.
• Çocuk ayakkabısı üzerine üçüncü bir incelemeye göre sertlik için kanıta dayalı bir rehber yok ve bu konuda çok az çalışma yapılmış. Aynı incelemeye göre daha esnek bir ayakkabı ayağa daha az engel olabilir ve ayağın hâlâ geliştiği bebeklikte bu önemli sayılabilir.

Şunu da hatırlatalım: Henüz yürümeyen bebeğin ayakkabıya ihtiyacı yok. Amerikan Pediatri Akademisi (ABD’deki çocuk doktorlarının birliği) şöyle diyor: İlk aylarda bebeğin ayağı ayakkabısız ve serbest kalırsa en iyi gelişir. Ayağı ısıtmak için çorap yeter; İrlanda’nın devlet sağlık kurumu da yürümeden önce en iyisinin çıplak ayak olduğunu söylüyor. Aşağıdaki testler, bebeğiniz yürümeye başlayıp dışarıda ayakkabı giyeceği zaman içindir.

Test için evde neler gerekir?

Şunları hazırlayın:

• Milimetre çizgili bir cetvel (kumpas varsa ölçmek daha kolay olur)
• Mutfak terazisi
• Kâğıt ve kalem ya da telefonda bir not
• Kıyas için mümkünse ikinci bir ayakkabı (evdeki eski bir çift de olur)

Testleri ayakkabıyı bebeğinize giydirmeden önce, boş ayakkabıyla yapın. Ayağa uyup uymadığı ayrı bir kontroldür; burada yalnızca tabana bakıyoruz.

Tabanın esnekliğini elle nasıl test edersiniz?

Bunun için üç kolay test var: bükme, burma ve rulo.

1. Bükme testi: Taban nereden katlanıyor?

1. Bir elinizle ayakkabının topuğunu tutun.
2. Öbür elinizle, bebeğin parmaklarını kaldırıyormuş gibi burnu yukarı itin.
3. Tabanın hangi noktadan katlandığına bakın.

Yürürken ayak parmak köklerinden bükülür, bu yüzden taban da ön kısımdan, yani parmakların başladığı yerden kolayca katlanmalı. İrlanda sağlık kurumu da çocuğun ayağı rahatça bükülebilsin diye ayakkabının önünün esnek olmasını istiyor.

Taban ortadan, yani ayak kemerinin altından katlanıyorsa bunu not edin. Yetişkin kadınlarla yapılan bir araştırmada esneme noktası ayağın ortasına kayınca, ayağın altına binen yük belirgin biçimde farklı dağıldı. Ama aynı çalışmaya göre esneme noktasının tam parmak kökünün altında olması şart değil; birkaç santim geride olması büyük fark yaratmadı. Bebeklerde böyle bir ölçüm bulamadık, bu yüzden bu bulguyu yalnızca yol gösterici sayın.

Bükmek için ne kadar güç gerektiğini de not edin. ABD’deki ayak hekimlerinin birliği Amerikan Podiyatri Tıbbı Derneği, çocuklar için hafif ve tabanı kolay bükülen, ama ayağı koruyan ayakkabı öneriyor. Tek elle, zorlanmadan bükülüyorsa “kolay”, iki elle ve zorlanarak bükülüyorsa “sert” yazın.

2. Burma testi: Taban ne kadar dönüyor?

1. Bir elinizle topuğu, öbür elinizle burnu tutun.
2. Havlu sıkar gibi iki ucu ters yöne çevirin.
3. Ön tabanın ne kadar döndüğüne ve ne kadar zor döndüğüne bakın.

Bu testte kaynaklar farklı şeyler söylüyor ve bunu açıkça bilmenizi isteriz:

Kaynak	Burma hakkında ne diyor?
Yumuşak tabanla yürüyen küçük çocuklara bakan bir çalışma	Ayakkabı burunca da bükünce de neredeyse hiç direnmiyordu; ön taban yukarı, arka taban aşağı bakacak kadar tam dönüyordu.
İrlanda sağlık kurumu	Taban kolayca burulursa ayakkabı fazla esnektir.
Esneklik üzerine yapılan çalışmaları toplayan inceleme	En kolay burulan ayakkabıda ayak altındaki en yüksek basınç, en sert olana göre daha fazlaydı. Ama bu farkların bir türü üstün kıldığına dair kanıt yok.

Yani burma testinin “geçti” ya da “kaldı” diye tek bir sonucu yok. Barefoot yaklaşımı çok esnek tabanı sever, bazı kamu sağlık kaynakları ise biraz daha direnç ister. Sonucu not edin ve bebeğinizin yürüyüşüyle ilgili bir kaygınız varsa kararı bir uzmanla birlikte verin.

3. Rulo testi: Ayakkabı kendi üzerine sarılıyor mu?

Ayakkabıyı burnundan topuğuna doğru kendi üzerine sarmayı deneyin; burma tablosundaki ilk çalışmada yumuşak tabanlı ayakkabı bir tam turdan fazla sarılıyordu. Bu test, tabanın baştan sona esnek olup olmadığını hızlıca gösterir ve bir yerde sertlik varsa hemen fark edersiniz. Ortada sert bir plaka ya da kalın bir kemer desteği varsa not edin.

Barefoot taban kalınlığı kaç mm olmalı ve nasıl ölçülür?

Kalınlığı şöyle ölçün:

1. İç taban çıkıyorsa önce onu çıkarın.
2. Cetveli ya da kumpası ayakkabının ön kısmında, dış kenara dik tutun. Tabanın alt yüzünden, içeride ayağın bastığı yere kadar olan kalınlığı okuyun.
3. Aynı ölçümü topukta yapın. İki sayı arasında belirgin fark varsa topuk yüksek demektir ve bunu da not edin.
4. Tabanda derin tırtıklar varsa, tırtığın en kalın yerinden ölçün.

Peki kaç milimetre olmalı? Bu soruya kanıta dayalı bir cevap bulamadık, ama elimizde iki ipucu var ve ikisini de olduğu gibi aktarıyoruz. İlk ipucunu, yaşa göre ayakkabı önerisi toplayan bir inceleme veriyor:

Yaş	Taban kalınlığı	Taban
6–18 ay	2 ya da 3 mm	Yumuşak kauçuk
1,5–3 yaş	En fazla 3 mm	Düz

Ama inceleme bu değerleri 1980’de yazılmış bir uzman yazısına dayandırıyor; yani bunlar deneyle bulunmuş bir sınır değil, bir görüş. İkinci ipucu, burma bölümündeki çalışmada kullanılan yumuşak tabanlı ayakkabı: Tabanı önde de arkada da aynıydı, 3 mm. Bu bir öneri değil, yalnızca o ayakkabının özelliği.

Ölçtüğünüz sayıyı bu iki bilgiyle kıyaslayın. Ama birkaç milimetrelik farkın bebeğiniz için ne demek olduğunu gösteren bir araştırma bulamadık, bunu da bilmenizi isteriz.

Ağırlığı, kaymazlığı ve topuğu nasıl kontrol edersiniz?

Ağırlık. Ayakkabının tek tekini mutfak terazisinde tartın. Çocuk ayakkabısı üzerine yazılan bir inceleme, ayakkabı giyen çocuklarda ayağı yukarı kaldıran kasın daha çok çalıştığını aktarıyor. Bunun nedeni ayağı yerden kaldırma ihtiyacı ya da ayakkabının ağırlığı olabilir. Kıyas için, burma bölümündeki çalışmada kullanılan ayakkabının tek teki 30 gramdı. Bu da bir sınır değil, ama iki ayakkabı arasında seçim yaparken hafif olanı bulmanıza yardım eder.

Kaymazlık. Tabanı elinizle parke ya da fayans gibi kaygan bir zemine bastırın ve hafifçe kaydırmayı deneyin. Amerikan çocuk doktorları birliği, yürümeye yeni başlayan çocuklar kaygan zeminde dengede kalabilsin diye kaymaz tabanlı ayakkabı öneriyor. İnce ve esnek bir taban da kaymaz olabilir, yani esneklik ile kavrama arasında seçim yapmak zorunda değilsiniz.

Başparmak testi. İrlanda sağlık kurumuna göre, topuğu saran arka kısım başparmakla bastırınca çökmemeli. Barefoot yaklaşımı ise bu bölgede daha yumuşak bir yapıyı seçebilir. Sert topuğun gerekip gerekmediği ayrı bir tartışma; bu testte sonucu not etmeniz yeter.

Test sonuçlarından nasıl karar verirsiniz?

Birkaç ayakkabı arasında seçim yapıyorsanız, karar vermeyi kolaylaştırmak için sonuçları bir tabloya yazın:

Test	Nasıl yapılır?	Ne not edilir?
Bükme	Topuğu tutup burnu yukarı itin	Nereden katlandı (ön / orta)? Kolay mı, sert mi?
Burma	İki ucu ters yöne çevirin	Ne kadar döndü? Ne kadar güç gerekti?
Rulo	Burundan topuğa sarın	Baştan sona esnek mi, sert bir yer var mı?
Kalınlık	Önde ve topukta cetvelle ölçün	Ön … mm, topuk … mm
Ağırlık	Tek teki tartın	… gram
Kaymazlık	Kaygan zeminde bastırıp kaydırın	Kavrıyor mu?

Tek bir test, ayakkabının iyi ya da kötü olduğunu söylemez. Barefoot yaklaşımının her testte ne aradığı şöyle:

Test	Barefoot yaklaşımı ne arar?
Bükme	Önden kolay katlanan taban
Kalınlık	İnce taban
Ağırlık	Hafif ayakkabı
Kaymazlık	Kaymaz taban
Burma	Tek bir doğru yok: Kararı siz verin, gerekirse bir uzmana danışın.

Sonuçlarınız bu tabloya ne kadar yakınsa, ayakkabı barefoot yaklaşımına o kadar uyar.

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Bu testler ayakkabıya bakar, bebeğinizin ayağına bakmaz. Kalınlık bölümündeki incelemenin yazarlarına göre de her çocuğun ayakkabı ihtiyacı farklı olabilir. Özel bir sorun ya da kaygı varsa, çocuğa özel bakması için bir uzmana gidin.

Şu durumlarda çocuk doktorunuza ya da bir çocuk ayak sağlığı uzmanına danışın:

• Bebeğiniz ayakkabıyla yürürken ağrı belirtisi gösteriyorsa
• Ayakkabıyı giymek istemiyorsa
• Ayakkabıyı çıkarınca ayağında kızarıklık, iz ya da su toplaması görüyorsanız
• Ayağının şekli ya da yürüyüşü hakkında bir kaygınız varsa
• Doktorunuz daha önce özel bir ayakkabı ya da destek önerdiyse (bu durumda o öneriye uyun)

Amerikan çocuk doktorları birliği şunu da söylüyor: Dar ayakkabı giymektense hiç giymemek daha iyidir. Yani test ettiğiniz taban ne kadar iyi görünürse görünsün, ayağı sıkan bir ayakkabı doğru seçim değildir.